| Czacharowo, woj. wielkopolskie |
|
Czachorowo, 1) wieś, pow. krobski, 13 domów, 97
mieszkańców., 11 ewangelików, 86 katolików, 29 analfabetów, 2) Cz. gm.
domin., pow. krobski, pod t.z. wzgórz. Gostyńskiemi, 2507 morg. Rozl; 3.
miejsc.; 1) Cz. wieś szlach., 2) Cz. Młyn; 3) Poraj czyli Czachorowski folw.
(Urtelswalde), 7 dm., 146 mk., 5 ew., 141 kat., 57 analf. Stac. Poczt.
Gostyń o 6 kil. St. kol. żel Bojanowo o 22 kil. Własność Prota
Budziszewskiego Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów
słowiańskich Wydany pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W.
Walewskiego. Tom 1. W-wa 1880 |
|
|
Jedyna wzmianka o Czachorowskich
wywodzących się z Czachorowa wwielkopolskiego: „1405 Trestram Czachorowski
zeznaje, że zręczył Mik. Lubiatowskiemu na sumę 1000 grz. za kogo ? (KoscZ
2, 95) ; 1405 Franciszek mieszcz. z Kościana upomina się u Trestrama z
Czachorowa o 18 grz.; Mik. Lubiatowski protestuje przeciw temu, gdyż jemu
wcześniej przysadzono 250 grz. z Cz. (ZSW nr 931, 975)” „Słownik
historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu” (część 1,
zeszyt 2, str. 272)
Kim był Trestram? Czy był właścicielem (dziedzicem?) Czachorowa, czy też
tam czasowo przebywał. Chyba nie był poddanym? Ale czy poddany mógł się
zadłużyć (poręczyć) na kwotę 1000 grzywien? Czy suma ta była w owych czasach
pokaźna?
Co się z nim dalej działo z Trestramem? Czy całkiem stracił Czachorowo
(za długi? a może w postawi wiana?), czy też zginąwszy bez męskiego potomka
podczas wojny Polski z Zakonem (może nawet i pod Grunwaldem) Czachorowo
przeszło w inne ręce? Jeśli wyemigrował, to i tak zmienił nazwisko od nowych
dóbr, bo był to początek wieku XV a nazwiska nie były jeszcze
ustabilizowane. Późniejsze zapiski wspominają o Czachorowie folwarku i
Czachorowie wsi szlacheckiej (ze słownika geograficznego). Folwark-dominium
wskazuje na rycerza-dziedzica. Ale drobnica mogła też zamieszkiwać w
Czachorowie wsi szlacheckiej. Poniższe zapiski wskazują, że Czachorowo jako
całość było dziedziczone i przekazywane (potem także połowa i czwarta
część). Ale czy całe Czachorowo (dziedzic całego Czachorowa) odnosi się do
całości czy tylko do folwarku? W 1439 i 1444 właścicielem Czachorowa był Pan
Janusz de Gostin, dziedzic ½ miasta Gostynia z przedmieściem i fortyfikacją
oraz wsi: Daleszyn, Brzezie, Duschina (Dusina), Podrzecze, Czajkowo,
Bodzewo, Czachorowo, Poszegowo w powiecie kościańskim. Zaprawdę duży
majątek. Ale może w tych wsiach jacyś jego lennicy siedzieli? Sytuacja
jakżesz odmienna od mazowieckiej, gdzie w każdej wsi nie tylko jeden
dziedzic majętności miał. W mazowieckim Czachorowie w połowie XVI wieku
około 10 zagród było, w tym co najmniej 5-6 do różnych Czachorowskich
należało). Faktem jest, że szlachty zagrodowej bardzo mało było na
Wielkopolsce - w porównaniu do Mazowsza. Z czego taka sytuacja wynikała? Od
1444 (na drodze wymiany lub posagu) ½ Gostynia wraz z wsiami przyległymi
przechodzi w ręce Macieja Borka z Osieczny. Pod koniec XV wieku zaczynają
się pojawiać już nazwiska: Piotr Gostyński, Mikołaj Osiecki vel Borek z
Osieczny (1491). W tym też roku Czachorowo w części nabywają Dobiesław z
Kociug, Jan z Jarocina. Od początku XVI wieku właścicielami Czachorowa są:
Mikołaj Lasota Zaborowski, Andrzej z Górki, Dobrogost Jezierski. Widać też
stopniowe rozdrabnianie majątku. Czachorowo staje się fragmentem coraz
mniejszych dóbr (występuje w coraz mniejszym sąsiedztwie wsi, aż w końcu
ostaje się samo a nawet tylko w części). W połowie XVI w. właścicielami
Czachorowa zostają Bogusławscy, potem ponownie Gostyńscy Borek (1586-1624).
W XVII w. pojawiają się Pigłowscy, Miastkowscy, Goślińscy i Daleszyccy. Ci
ostatni dość długo, bo aż do początku XVIII. Potem pojawiają się Chlebowscy,
zaś pod koniec XVIII w. Goczałkowscy. W XIX są już Bojanowscy, Budziszewscy.
Ani słowa o żadnych Czachorowskich. Dlaczego? Czyżby ich tam w ogóle nie
było? W XV w. i na początku XVI Czachorowo należało do większego majątku
(pośród połowy miasta i kilku innych wsi) i przechodziło z rąk do rąk.
Właściciele przybierali nazwisko raczej od ważniejszych miejscowości, tak
jak Gostyńscy: Maciej Gostyński (1491) syn Janusze de Gostin (1439, 1444).
Późniejsze rozdrobnienie i „usamodzielnienie się” Czachorowa nastąpiło w
czasie, gdy nazwiska już się ukształtowały. Nikt więc już nie przyjął
nazwiska „Czachorowski” od Czachorowa wielkopolskiego. Skąd się wziął więc
Trestram Czachorowski z Czachorowa w roku 1405? Był dziedzicem we wsi
rycerskiej czy tylko poddanym zamieszkałym w Czachorowie? O poddanych z
Czachorowa (zbiegłych?) mowa jest tylko dwukrotnie: Franciszek Chudzicki i
Andrzej Nawrocki (1721). W tym czasie Czachorowo należało do Chlebowskich.
Obaj pracownicy, poddani z Czachorowa, nosili nazwiska szlacheckie lub do
szlacheckich podobne. Kim byli – chłopami czy drobną szlachtą-komornikami? W
wieku XVII w okolicach (Wielkopolska) pojawia się Stanisław Czachorowski,
ale możliwe że są to przybysze z Mazowsza, za pośrednictwem Ziemi
Dobrzyńskiej:
„1695 \REGESTY\KSIEGI\KONIN.X#11550 (Nr. 69) G. Piotr Paprocki, ol. Jana
P. z Magdal. Gorzuchowskiej syn, sume 2. 000 zlp. ol. Mateuszowi P-mu, zezn.
bratu rodz. bp. †-mu przez Magdalene Dambske, wd. po Piotrze Zeromskim, 2-o
v. po ol. Zygm. Ciosnowskim zapis. w gr. kruow. 1680 r., ceduje Andrzejowi
Zeromskiemu (f. 562) Dorota z. Mich. Brzesckiego Ewa, z. Stanisl.
Czachorowskiego, siostry rodz. zezn (f. 562)”
Nieco później pojawiają się dwie wzmianki z Poznania: „1773.12/5.
\REGESTY\METRYKI\M4.X#25394 (Poznań - O.O.Reformaci) 1773.12/5. poch. GD.
Wojciech Czachorowski z Kierzęcina 1774.14/4. \REGESTY\METRYKI\M4.X#25399
(Poznań - O.O.Reformaci) 1774.14/4. poch. MD. Onufry Czachorowski l. 16”
Dotychczas odnalezione informacje, wskazują, że linia Czachorowskich z
Czachorowa wielkopolskiego bezpotomnie i bez śladu w nazwisku zanikła.
Wszyscy więc Czachorowscy wywodzą się z Czachorowa mazowieckiego, tegoż koło
Gozdowa. |
Aktualności
