WSPOMNIENIA

mgr Anna Wójcik

Wojna w 1939 roku zastała mnie w Bieczu, wieść głosiła , że Niemcy będą rozstrzeliwać wszystkich poborowych i młodych ludzi, a przedtem wydłubywać oczy i obcinać uszy. W związku z tym, nasz ojciec Klemens zdecydował, że brat i ja musimy uciekać przed Niemcami na wschód. 04 wrześnie zorganizowano nam transport: furmankę z koniem. Wsiedliśmy na nią wraz z naszym młodym wujem, bratem ciotecznym ojca mecenasem Edwardem Brożyną, kuzynem Zygmuntem Jagielskim, Wojciechem Malinowskim oraz innym kuzynem Aleksandrem Szczepańskim... i wyruszyliśmy w stronę Jasła, do kolejnego kuzyna Wojciecha Cholewy. Ten wraz z innymi kolejarzami zorganizowali pociąg z uciekinierami na wschód. Przejeżdżając przez Krosno widzieliśmy w oddali kłęby dymu, to paliła się fabryka butów " Bata", którą zbombardowali Niemcy.
Dojechaliśmy w krótkim czasie do Sambora. Zobaczyliśmy straszny widok. Zwały gruzu, sterty trupów. Okazało się, że Niemcy zbombardowali to miasto niedługo przed naszym przybyciem. Musieliśmy dość długo czekać zaczem kolejarze uporządkowali tory, aby można było dalej jechać. Nim ruszyliśmy, doczepiono jeszcze do pociągu kilka wagonów z wojskiem polskim ewakuującym się do Rumunii. Na platformie jednego z wagonów stało działo przeciwlotnicze. Podczas podróży kilkakrotnie nasz pociąg był bombardowany przez niemieckie samoloty. Mieliśmy dużo szczęścia, że owe bomby nie trafiły w nasz pociąg. Podczas nalotu zeskakiwaliśmy z wagonu i kryliśmy się w lesie. Zołnierze polscy z pociągu zestrzelili nawet samolot niemiecki i wzięli do niewoli niemieckiego pilota, który się katapultował z ostrzeliwanego samolotu. Po drodze zatrzymaliśmy się w Stanisławowie, a po tygodniu ruszyliśmy dalej do Kołomyi , tam byliśmy przez kilkanaście dni. Otrzymano rozkaz, aby jechać dalej na wschód i tak dotarliśmy do Lwowa. Stacja była zbombardowana, a z dworca pozostały jedynie filary. Nasz pociąg skierowano do Zaleszczyk na granicy z Rumunią. Przyjechaliśmy tam o godzinie 23 -ej. Po dłuższych rozmowach ze strażą graniczną okazało się, że dalej mogą jechać tylko mężczyźni, którzy skończyli 20 lat. Wszystkim więc sprawdzano dowody osobiste. Nasz kuzyn Jurek Cholewa musiał opuścić nasz wagon, bo tylko on spełniał ten wymóg, był starszy i mógł jechać dalej. Okazało się potem, że walczył w Wojsku Polskim w Anglii, służył w Dywizji gen. Maczka. Po wojnie wrócił do Polski. Po sprawdzeniu dokumentów pociąg ruszył dalej na wschód, dotarliśmy do miejscowości Buczacz, o 70 km oddalonej od granicy z Sowietami. Zostaliśmy zakwaterowani w Buczaczu w salach szkolnych , obok bursy. Bursa była zajęta przez wysiedlone sanatorium z Istebnej , uprzednio ewakuowane ze Sląska wraz ze szpitalem. Bursa stała się tymczasowym magazynem : złożono tam wyposażenie szpitalne, zapasy żywnościowe: mąkę, kaszę, cukier, konserwy, kawę, słoninę, smalec itp. Na strychu natomiast składowano we woreczkach gips, łyżki widelce. Pieczę nad tym wszystkim sprawowali pracownicy sanatorium. Na górze, nad szkołą w której mieszkaliśmy stał klasztor O.O.Kapucynów w pięknym ogrodzie, gdzie znajdowały się liczne krzewy, drzewa owocowe - jabłonie i orzechy włoskie. Pewnego razu na szkolnym podwórzu zakwaterował się oddział naszej kawalerii WP, które wycofywało się ze wschodu po 17 września. Wszyscy kawalerzyści na koniach, powiadali, że sowieci uderzyli na Polskę. Wielu z nich było poważnie rannych, inni mieli obandażowane głowy, ręce lub nogi. Ich dowódca zadecydował, że wobec braku rozkazów od przełożonych, z którymi utracili łączność - zarządzenie zbiórki i podjął decyzję o rozwiązaniu oddziału, ponieważ zostali otoczeni z dwóch stron, przez Niemców i Rosjan. A z oddali dochodził nadal huk wystrzałów i nie było innego wyjścia. Ten oddział kawalerii zabrał ze sobą rozsądnie kuchnię polową i mógł się żywić po drodze na własną rękę, toteż dotarł w całości aż do Buczacza. Kwatera buczacka stała się tymczasowym przystankiem dla dalszej tułaczki, uciekinierzy wybrali spośród siebie dowodzącego o nazwisku Jaskółka, i pochodził on z Nowego Sącza - o ile sobie dobrze przypominam. Jego działalność zaczęła się od przeniesienia prowiantu szpitalnego do szkoły w celu zabezpieczenia przed ewentualnym nadejściem sowietów, tym bardziej że zapasy uciekinierów z pociągu również się kończyły. Wszystkie te zapasy żywnościowe przeniesiono i poukładano na w każdej sali, przykryto prześcieradłami i na tych posłaniach wszyscy spali, chroniąc wiktuały przed zarekwirowaniem przez bolszewików, których nadejście zbliżało się do Buczcza nieuchronnie. Front agresji ze wschodu zbliżał się i słychać było strzały z karabinów, coraz wyraźniej. Pewnego popołudnia w niedzielę poszedłem do miasta i zobaczyłem Żydów z transparentami oczekujących z powitaniem na wejście sowieckiego wojska. W ten też dzień Armia Czerwona wkroczyła do miasta. Żołnierze mieli szpiczaste czapki z czerwoną gwiazdą, długie, wystrzępione płaszcze nosili karabiny na sznurkach lub paskach. Nadjechali ciężarowymi samochodami a traktory ciągnęły armaty. Potem się okazało, że wojska sowieckie doszły do Przemyśla. Od razu zarekwirowali kuchnię polową naszej kawalerii, a sowieci kazali naszym kobietom gotować dla siebie śniadania i obiady. Ty sytuacja trwała przez okres trzech miesięcy. Brat Edek i ja musieliśmy jeździć codziennie z wózkiem do miasta po pieczywo, gdyż piekarnia znajdowała się w centrum.

Okupacja sowiecka.
Pewnego dnia, kiedy staliśmy w kolejce po poranną kawę, usłyszeliśmy strzały. Wybuchła panika i zaczęliśmy uciekać wraz z kuzynką Haliną Cholewą do wnętrza szkoły. Potem do sali szkolnej ktoś wrzucił granat. Wybuchła panika i chcieliśmy uciekać wraz z kuzynką Haliną Cholewą, która została ranna , a oprócz niej było także kilka osób zabitych i rannych. Do sali szkolnej wpadli żołnierze sowieccy - kazali nam wszystkim podnieść ręce do góry i pytali kto strzelał. Ponieważ nikt się nie przyznał, kazali nam wyjść na podwórze , ustawić się w czwórki i ustawili pod ścianą szkoły z rękami do góry, twarzami do muru. Widziałem, jak ustawiano karabin maszynowy i przygotowywano go do strzału. Za nami , z tyłu stanęło dwóch sowieckich żołnierzy. W tej chwili pojawili się oficerowie NKWD lub z GPU i zaczęli nas wypytywać kto to strzelał z sali do żołnierzy na zewnątrz. Nikt się nie przyznał, dlatego zdecydowali się przeszukać nasze sale, czy przypadkiem ktoś nie ukrył broni. Po chwili żołnierze przyprowadzili mężczyznę - Ukraińca, który ukrywał się na strychu między starymi pakami. Chciał stamtąd sprowokować strzałami żołnierzy sowieckich do rozprawienia się z polskimi jeńcami , gdyż czuł do nas wielką nienawiść. Jak się potem okazało, nie był to wypadek odosobniony, bo wielu Polaków wtedy zginęło z rąk Ukraińców. Tego Ukraińca jednak rozstrzelano, a nam nakazano się rozejść, gdyż broń schowana w kominie na strychu należała do owego Ukraińca. Był to pierwszy łut szczęścia, dzięki któremu uniknęliśmy egzekucji z rąk sowieckich i zdołaliśmy przeżyć.

Okupacja niemiecka.
Po przybyciu na stronę lewą rzeki znaleźliśmy się w strefie okupacji niemieckiej. Żołnierze niemieccy kazali nam wysiadać i zakwaterowali nas w budynku pilnowanym przez uzbrojonych wartowników. Potraktowano nas jak jeńców wojennych, kazano nam zdjąć ubrania do dezynfekcji. Na drugi dzień sporządzono spisy dla celów ewidencji i padło oświadczenie, że wszyscy zdrowi zostaną wywiezieni do pracy przymusowej na rok lub dłużej do Niemiec. Udało się nam jednak przekupić starszego wartownika niemieckiego na bramie miejsca zatrzymania i wydostaliśmy się stamtąd. Wieczorem, jakimś pojazdem dojechaliśmy do najbliższej stacji kolejowej i stamtąd udaliśmy się pociągiem do Jasła, z którego rozpoczęliśmy naszą ucieczkę przed Niemcami we wrześniu 1939 roku. (...)

Mieczysław Eustachiewicz ps. "Czarny", członek AK z placówki "Burza" w Bieczu

Rodzice pobrali się w 1934 roku, mama Józefa z domu Zabawa mieszkała ze swymi rodzicami na Załawiu, a tata Augustyn Wacławski syn Władysława i Heleny urodził się 13 października 1904 w Warzycach koło Jasła. W roku 1936, 18 lutego - urodziłam się ja i umilałam życie swoim rodzicom do samego wybuchu wojny, a właściwie do momentu nieprzewidzianego zajęcia Sambora przez sowietów w dniu 17 września 1939 roku.I to był początek rodzinnej tragedii oraz rozłąki. Granice zostały zamknięte traktatem Ribentropp- Mołotow i Polaków w strefie sowieckim wszystkich ładowano do wywózki na Sybir. Ojciec wykupił się wraz z rodziną od miejscowego komadira i wyjechaliśmy w kierunku zachodnim, do Biecza. Nie dojechaliśmy jednak, gdyż drogę zastawili nam Niemcy, zatrzymując pociąg i zgarniając ludzi do ciężarówek, wieźli do tymczasowych obozów. I tak przerzucano nas z Radomska do Konstantynowa, potem do Łodzi i tutaj rozłączyli mnie z rodzicami, zostałam w Łodzi w obozie dla dzieci. Cała ta tułaczka trwała około dwa lata, mama pamiętała o odebranym rodzicom przemocą dziecku i odnalazła mnie w obozowym dziecińcu, nocą wykradła i uciekała w kierunku południowym. Zycie uratował mi doktor Roman Soczyński, który zajął się bez honorarium wyprowadzeniem konającego dziecka z obustronnego zapalenia płuc, strasznych , zaropiałych uszu, palców rąk i ogólnego tragicznego stanu. Ważyłam niecałe 20 kg i dopiero za rok zaczęłam wyglądać stosownie do swego wieku. Odkarmiono mnie kozim mlekiem i ciepłą strawą.Tata i mama przez dwa czy trzy lata byli rozłączeni, nie wiedząc nic o sobie. Jedyną rzeczą jaką zabrał ojciec ze sobą z Sambora był zeszyt dłużników biorących w jego sklepie towar na kredyt, który nigdy nie został spłacony. Dziś jest to tylko dokument, pamiątka święta, o istnieniu osób i określonych nazwiskach mieszkających tam przed wojną. Zapewne większość tych osób znalazła się na Syberii bez śladu swego istnienia. Dla pamięci pokoleniowej tych osób przytoczę je – byli to Polacy i innych narodowości mieszkańcy miasta Sambor : Sklep znajdował się w pobliżu koszar wojskowych, przy ulicy Trybunalskiej na wprost sądu. Stąd wiele nazwisk oznaczył ojciec słowem wojsk. Być może to, co teraz napiszę, jest ostatnim śladem po naszych wiernych żołnierzach kresowych, którzy już nie znaleźli się żywi w wolnej ojczyźnie z powodu wejścia sowietów i zagłady polskich oficerów i żołnierzy oraz policjantów w obozach śmierci jak Katyń, Miednoje, Starobielsk, Charków i wiele innych miejscach kaźni. Oto ich nazwiska: Wojskowy Piwowarski, Jan Kostyszyn, z rodziny wojskowej Swierszczowa, Jaśków, Stażyk, z rodziny wojskowej Penarowa , Nowakowa – wojskowa rodzina, Kardachowa wojsk. , Rusakowa – wojsk. Rowiński – naczelnik poczty, przodownik z Kiżny ( nie wpisane nazwisko), szewc Hnatko, Hutter – emeryt, Naczelnikowa więzienia , Ziemków, Włodarczyk, Sarykady – Dzikowicz, Toczkowa z rodziny wojskowej, Tschakowa, prokurator Mosingiewicz, żona maszynisty kolejowego Borczowa, , emeryt Zajączkowski, urzędnik Kostyrka, Ziarnkowa – wojskowa rodzina, Ferencowa - wojsk. Żona maszynisty kolejowego Rainska, Wacławska – wojsk. , Kościuk – emeryt, Frazik, strażnik – Czachor, krawiec Unijał, dentysta Petelach, ślusarz Steczyk , krawcowa Korpaskowa.Jest to tylko nikły ślad resztkowy , pozostałe dokumenty się nie zachowały.W czasie okupacji nie chodziłam do szkoły, rozpoczęłam edukację w 1945 roku po zakończeniu wojny, od pierwszej klasy szkoły powszechnej. W 1945 roku od 13 października przestałam być jedynaczką, córeczką tatusia, bo na świat przyszła moja siostra, jako wynik radosnej euforii rodziców z powodu radości wyzwolenia spod okupacji niemieckiej i połączenia się rodziców po długiej rozłące. Moja mała siostrzyczka Lucynka wyspecjalizowała się w przeszkadzaniu „dorosłej”, czyli mnie już wtedy jedenastoletniej panience z długim warkoczem i absorbowała mamę i tatę, a ja zostawałam pozostawiana sama sobie. Może nadal byłam oczkiem w głowie swego taty, ale już musiałam dzielić się miłością rodzicielską z tym małym przybyszem rodzinnym, co mi bardzo nie odpowiadało. Rodzice otworzyli sklep w samym rynku w Bieczu i sprzedawali szwarc, mydło i powidło. Na początku egzystowali całkiem znośnie, oszczędzając i pracując w pocie czoła, usiłowali nadrobić utracone zasoby , było ciężko, a jeszcze tragiczniej zrobiło się, gdy socjalistyczna, ludowa władza zaczęła tępić prywatną inicjatywę pod hasłem walki z wrogiem klasowym i podatki nakładano bez umiaru oraz UB wzywało ojca na różne przesłuchania .Obarczona mianem wroga klasowego w społeczności bieckiej, rosłam jako ktoś gorszy i nieustannie wytykany palcami z powodu swego nieprawomyślnego pochodzenia. Byłam więc uczennicą , a moje wrogie klasowe pochodzenie stało się powodem odmówienia mi przyjęcia do bieckiego liceum w 1949 roku. Czerń nocy stalinowskiej w wydaniu bieckim, opóźniła więc moją edukację na poziomie średnim o cały jeden rok, kiedy za radą wysiedleńca adwokata dr Mieczysława Bielskiego ponownie starałam się o przyjęcie. Dla treningu umysłowego rodzice wpisali mnie ponownie do siódmej klasy szkoły podstawowej od półrocza i w 1950 roku razem z wychowawcą i kierownikiem szkoły powszechnej, który został przeniesiony na stanowisko dyrektora liceum w ramach reformy szkolnej, zostałam przyjęta do liceum. I od tej chwili notuje się nasza przyjaźń z autorką strony, której jestem aktualnie gościem. W bieckim liceum uczyłyśmy się w ósmej klasie w bożnicy, tuż koło domu w którym znajdował się na parterze nasz sklep, a na piętrze opuszczonego przez Zydów domu zamieszkaliśmy z całą rodziną.Naszą wychowawczynią została też przedstawicielka wrogiej klasy posiadaczy ( od co najmniej XVIII wieku) tzw. resztówki majątku zwanego „balówką” panna Paulina Balówna, drobna, miła profesorka od chemii.Wiodącego języka „przyjaciół” rosyjskiego nauczał nas roztropnie poświęcając lekcje pogadankom na wszystkie tematy profesor- staruszek M. Bielski, który nas rozumiał jak nikt i rozpieszczał nic nie robieniem.Języka polskiego uczyła nas również pani wysiedlona z za Buga, spod Lwowa czy Tarnopola - Wanda Kazimiera Mazurówna , której ojciec jako dyrektor miejscowego liceum został właśnie odsunięty, pozbawiony pracy i na jego miejsce mianowano naszego kierownika szkoły mgr Mariana Chrostowskiego. Na śniadanie wpadałam na dużej przerwie do mamy do sklepu, lub do domu, moje życie w liceum wkrótce zdominowały osiągnięcia sportowe na boisku szkolnym, gdzie biłam wszelkie rekordy w skoku w dal, wzwyż i biegi sprinterskie.Te wyniki sportowe przyczyniały się do sławy szkoły i jej osiągnięć na spartakiadach regionalnych, a pośrednio wpływały na ocenę pracy wychowawczej i dydaktycznej szkoły oraz jej grona. Toteż młodzież wyróżniająca się stanowiła swoisty kapitał poręczycielski dla pedagogów, którzy ustawicznie czuli się zagrożeni na swych posadach z powodów politycznych i wszelkich innych wymyślonych przez stalinowskie władze oświatowe w Rzeszowie.Organizowane spartakiady powiatowe oraz wojewódzkie były okazją do wyjazdów do Gorlic lub Krosna, albo Rzeszowa i były to jedyne możliwości poznawania świata w tym czasie. W nagrodę można było jeszcze wyjechać np. na Festiwal Młodzieży do Warszawy, co przytrafiało się jedynie przodownikom nauki i pracy społecznej lub sportowcom takim jak ja z dobrymi wynikami.Nasz wysoki poziom sportowych wyczynów zawdzięczaliśmy wielu godzinom treningów pod bacznym OKIEM PANI OD W.F. prof. Greczner.Do ZMP nawet z powodu mego pochodzenia nie zostałam przyjęta jako wróg ludu, ale mogłam reprezentować szkołę jako zawodniczka SKS – u. Po zdaniu pomyślnie matury w 1954 roku startowałam na AWF do Warszawy za namową pani od w.f. Zostałam przyjęta na pierwszy rok studiów i ...niestety musiałam te studia przerwać. Zmarł niespodziewanie mój ojciec w wieku 49 lat sterany pracą i przeżyciami wojennymi. Powróciłam do Biecza i podjęłam pracę zarobkową w banku GS „Samopomoc Chłopska”. Wkrótce wyszłam za mąż , urodziłam wspaniałego syna Roberta i dziś czekam na przeliczenie swej emerytury w euro pełna niepokoju, co do swej przyszłości w wolnej ojczyźnie. Mam dwoje najwspanialszych wnuków i nadzieję, że dopiero oni będą naprawdę żyli w innych, normalnych warunkach życiowych, czego im i całemu pokoleniu polskiej młodzieży serdecznie życzę.

Wiesia Wacławska-Stępkowicz, maj 2003.

Rodzice moi prowadzili kilkuhektarowe gospodarstwo rolne. Niewiele tego było, bo przy wyposażeniu w przyszłości naszej piątki przypadałoby na każdego z nas poniżej 2 ha ziemi, ale gospodarstwo to było prężne, dobrze prowadzone i zaliczaliśmy się do tzw. średniaków. Ojciec, nad wyraz pracowity, bardziej był stolarzem, cieślą, niż rolnikiem. Prócz krawiectwa, potrafił zrobić wszystko. Rzekłbym złota rączka do wszystkiego. Zmarnowany wielki talent, bo gdzież Mu tam było do "szkół". Stawiał ludziom różne budowle, najczęściej za marny grosz, bo był człowiekiem o gołębim sercu. Miał zadowolenie w tym, że wykonał dobrą robotę. Mama wprawdzie wymawiała ojcu, że za takie prace winien otrzymywać godziwą zapłatę, ale to jakoś nie znajdowało posłuchu. Na gospodarstwie też od świtu do nocy ciężko pracował, bo żadnych maszyn rolniczych tam nie było. O ewentualnym powiększeniu gospodarstwa (to było stałym marzeniem rodziców) było trudno, bo przychód z gospodarstwa był mały, a cena ziemi wysoka. I tak, hektar ziemi - a był tam czarnoziem, bardzo urodzajna gleba - kosztował ponad 1.200 zł. A dochody rolnika: 1 kwintal żyta - 8 zł, pszenicy - 12 zł, jajko - 3 grosze. Ale już za 1 kg cukru trzeba było zapłacić 1 zł, za średnie buty 12 zł, za pudełko zapałek - 5 gr. Stąd nie dziwiłem się, że biedota dzieliła 1 zapałkę na 2 części. Zarobek natomiast był różny. Roboczo-dniówka kosztowała 1 zł, parobek miesięcznie zarabiał 5 zł plus utrzymanie. Pensja nauczycielska wynosiła 180 - 200 zł, a sędziego sądu okręgowego 800 zł. A więc żywot rolnika nie był lekki!. Jeśli idzie o niektóre obyczaje tam panujące, to Polacy w znacznej większości rozmawiali po rusku. Z dziećmi zaś, do ukończenia przez nie szkoły, rozmawiano tylko po polsku. Przy spotkaniach Polak - Ukrainiec zawsze pozdrawiało się słowami Sława Isusu Chrestu, odpowiedź Na wiki wikow. Już jako 11 letni chłopiec samodzielnie wyjeżdżałem końmi na pole orać ziemię. Najcięższe prace na polu to było żęcie sierpem zboża (żyto i pszenica). Krzyż trzaskał z bólu, a trzeba było pracować. Resztę kosiło się kosą. Do bogaczy przyjeżdżali z gór Huculi (górale z Karpat). Żęli zboże za co dziesiąty snop. Jak oni to wytrzymywali? A życie toczyło się powoli, ciekawie, nawet radośnie, ale bez większych perspektyw!
Zagrody w całej wsi były w znacznej większości ogrodzone parkanami z dużymi bramami i furtką na przejście. Na naszej zagrodzie stał dom mieszkalny z oszklonym gankiem, obora, stodoła i głęboka ocembrowana studnia. Wszystko dzieło ojca. Zdarzyło się dwa razy, że w czasie zimy zamiotło nam śniegiem całe domostwo. Góra śniegi zrównana była z budynkami. Ojciec, chcąc dostać się do obory i studni, musiał wyrąbać przez całe podwórze tunel. Przy jego drążeniu całe bryły ubitego śniegu wnosił do kuchni, matka w garnkach ten śnieg topiła, a dla nas "uwięzionych" dzieciaczków, jak zwykle była wielka frajda i uciecha z tego, że jesteśmy uwięzieni. Gdy jestem przy temacie śnieżnym, wspomnę o wielkiej przykrości, jaka mnie spotkała i na długo pozostało mi to w pamięci. Byłem już w 2 lub 3 klasie miejscowej szkoły. Bardzo chciałem mieć narty z prawdziwego zdarzenia. Tato mi je zrobił. Były przepiękne. A ja, nadgorliwy, ponieważ jeszcze nie było "okucia", wziąłem zupełnie nowe buty z cholewami i jeden z nich pociąłem na paski, przybijając je do nart. No i stało się! Wracam ze szkoły, a ojciec już na mnie czekał. Trzymając moje ukochane narty w rękach, spojrzał na mnie groźnie, krzyknął "ty łupiju" - tak zwykł mówić na potępieńca - chwycił siekierę i na moich, przerażonych oczach porąbał je na kawałki. Jeden kawałek - ten z wygięciem- udało mi się schować i przez lata oglądałem to cacko jak relikwię. Później musiałem już sam sobie w tym zakresie radzić.
W lecie i jesienią już od najmłodszych lat trzeba było wstawać równo ze wschodem słońca, bo pędziło się bydło na pastwiska. Potem się szło do szkoły lub do wspólnej pracy na polu. Zaś od sierpnia do października wsiadało się na konie i jechało w pole paść zwierzęta w koniczynie. Koniom zakładaliśmy na przednie nogi pęta, one pasły się do świtu, a my zauroczeni pięknem przyrody i kresowych przestrzeni (można tu mówić o burzanach wonnych) baraszkowaliśmy, by po północy troszkę pod derką przespać się, bo przed wschodem słońca trzeba było być w domu. Mama zawsze w tych przypadkach bardzo bała się o mnie. Raz nawet, aby mnie odwieść od nocnych wojaży, było jeszcze ciemno, nad ranem, gdy wróciłem z końmi, przeszła od ganka do bramy w białej koszuli nakryta chustą zamykając stajnię, patrzyłem oniemiały z przerażenia. Podszedłem do furtki od ogrodu - zamknięta, ganek od mieszkania - zamknięty. No to myślę - postać poszła na drogę. Podchodzę do bramy - zamknięta i nikogo nie ma. Rano wszyscy powstawali jak gdyby nic się nie stało. Po jakimś czasie, na moje podchwytliwe pytania, czy to mama była tą postacią, mama odpowiadała wymijająco, że jeśli coś takiego widziałem, to chyba musiał być duch!. I ten "duch" do dziś nie rozszyfrowany spowodował ku uciesze mamy, że zaprzestałem wypasania koni w nocy. Zresztą nie dziwiłem się nadmiernej bojaźni mamy o mnie, bo kilkunastoletni brat mego taty - Władysław, mieszkający razem z nami, gdy byłem jeszcze malutki, harcując na koniach, spadł z konia, łamiąc sobie kręgosłup i młodo zmarł. Więc ten fortel mamy z "duchami" wart był Nobla.
W szkole językiem wykładowym był język polski. Dopiero od trzeciej klasy były lekcje języka ukraińskiego. Ale już w Stanisławowie - mieście wojewódzkim, była m.in. tzw. "Nasza Szkoła" powszechna i średnia, do których uczęszczali tylko Ukraińcy i wykładali tylko Ukraińcy. Tam już była kuźnia nacjonalizmu ukraińskiego. Chociaż i u nas począwszy od połowy lat trzydziestych coraz wyraźniej zauważano u Ukraińców postępujący "zaczepny" nacjonalizm. W każdym razie ta "symbioza" trwała do połowy 1943 roku, kiedy to jak grom z jasnego nieba przystąpiono do totalnego mordowania ludności polskiej - od niemowląt do starców - przez tamtejszych Ukraińców - banderowców. Ale o tym niżej!
Na własną prośbę i za zgodą kierownika miejscowej szkoły naukę w szkole rozpocząłem przed ukończeniem 6 roku życia (brakowało 6 dni). 1 września 1931r. uradowany, z torbą na ramieniu wszedłem do klasy i zająłem miejsce w pierwszej ławce. Nauczycielka - St. Gózówna siedziała już za katedrą. Po modlitwie - jeszcze nie ochłonąłem z wrażenia - drugoroczniak Michaś Seremczuk kłamliwie "wybulgotał" - proszę pani - Ilnicki powiedział na panią głupstwo! Pani zapytała tylko który to? Postawiła na środek klasy krzesło, kazała mi się pochylić nad nim tak, aby czoło dotykało blatu, ręce opuszczone do dołu i wysmagała mnie kijem po naprężonym tyłeczku, aż zapiszczałem z bólu. Zostawiając wszystko uciekłem z płaczem do domu. Ojciec - po powrocie z pola - wieczorem udał się do domu pani i tam ją odpowiednio "poedukował" Taki miałem niefortunny chrzest z wymarzoną szkołą. Było to dla mnie tym bardziej nieludzkie, ponieważ rodzice nigdy nas nie bili, a tu za darmo, wskutek nieodpowiedzialnego żartu taka heca! Niestety kij i pięść były tam nieodłącznym atrybutem samowolnej władzy nauczycielskiej. Bito dzieci w szkole z błahej przyczyny, a często bez powodu. Były takie okresy, że ni stąd ni zowąd człowiek wędrował na "krzesło", a to przecież bardzo bolało. W końcu wpadłem na zbawienny pomysł według zasady, że potrzeba jest matką wynalazku. Po prostu, gdy był okres wzmożonego bicia, umocowałem sobie pod spodnie grubszy bandaż i w czasie akcji po aktorsku współuczestniczyłem w "spektaklu". Byłem uratowany! O tym nawet domownicy nie wiedzieli.
Dopiero po 1932 roku, gdy probostwo objął wspaniały i mądry ksiądz T. Wróbel, wszystko się we wsi odmieniło. Był świetnym organizatorem życia religijnego i potrzeb wsi. Żył naszymi problemami. Od razu włączyłem się do zorganizowanego przez niego Kółka Ministrantów, nawet przez kilka lat byłem prezesem tego Kółka i czytelnikiem znajdującego się na probostwie bogatego księgozbioru.
Po wybuchu wojny nastąpiły ciężkie czasy. 17 września 1939 roku wojska radzieckie zajęły nasze ziemie. Zorganizowano kołchozy (mój ojciec odmówił). W lutym 1940r. nastąpiła pierwsza masowa wywózka, w czasie której i nas mogli wywieźć na Sybir, ale przeszkodził temu wybuch wojny niemiecko-sowieckiej. Po kilkunastu dniach wojny, władzę u nas objęli Niemcy, którą oddali sowietom na wiosnę 1944r. Za pierwszych sowietów trwał terror związany z przymusowym zakładaniem kołchozu i ściąganiem obowiązkowych dostaw. Za okupacji niemieckiej jeszcze bardziej ściągano kontyngenty oraz panowała masowa łapanka i wywóz na przymusowe roboty do Niemiec. Aby mnie wreszcie dali spokój z wywózką do Niemiec, bo chorowałem wówczas na płuca, moja siostra Stefa w 1942 roku wymieniła mnie w łapance i dobrowolnie wyjechała za mnie na przymusowe prace do Niemiec, skąd wróciła dopiero w 1946 roku. Dziękuję Ci Siostrzyczko!
Jakby tego nieszczęścia było mało, począwszy od 1943r. Ukraińcy na wielka skalę zaczęli w bestialski sposób mordować zamieszkałych tam Polaków i to od niemowląt do starców. Było generalną zasadą, że każdy żyjący tam Polak musi zginąć nie tak normalnie zabity, lecz musi skonać w największych męczarniach. Robiła tak Ukraińska Powstańcza Armia (UPA). Od wiosny 1944r. po objęciu Kresów przez władze radzieckie, masowe mordowanie ludności polskiej przez banderowców przybrały przerażające rozmiary. Byliśmy pozostawieni na pastwę losu! Nie było znikąd żadnego ratunku! Żadnej pomocy. Cały świat o nas zapomniał!!! Tam było prawdziwe piekło! Wojska zaangażowane były dalej na zachodzie w walkach frontowych. Mężczyzn zabrano do wojska. Pozostały tylko kobiety, dzieci i starcy. Była wojna! Przedstawiciele władzy radzieckiej też byli zdziesiątkowani przez UPA. W tym czasie UPA wymordowała tam w większości najbardziej bestialski sposób - około 500.000 Bogu ducha winnych Polaków za to tylko, że byli Polakami.
Celem zahamowania morderstw, podjęcia walki z UPA i ochrony ludności polskiej przed rzezią - z zamieszkałych tam Polaków zorganizowano Pościgowe bataliony tzw. "Istriebitielnyje Bataliony", w których walczyłem. W Jezierzanach nasz batalion liczył kilkadziesiąt dobrze uzbrojonych ludzi. To tylko dzięki naszej determinacji nie doszło do wymordowania Polaków w Jezierzanach, podczas gdy w sąsiednich wsiach wszystkich wymordowano, a domostwa spalono. Wspomnę tu, że siostry mojej mamy Julcia Łopuszańska i Janka Zdanowicz poszły w dniu 16.02.1945r. do sąsiedniej wsi "bić olej" z siemienia i ślad po nich zaginął.

Z oburzeniem i zdziwieniem obserwuję niezrozumiałe milczenie władz polskich zarówno tych z PRL jak też suwerennych w sprawie opisanych wyżej zbrodni dokonanych na niewinnych Polakach. Żydzi by nie milczeli! A czy Polacy muszą? Przecież tam w okrutny sposób zakatowano około pół miliona Polaków za to tylko, że byli Polakami. Ta niespotykana w dziejach ludzkości bandycka masakra niewinnej ludności polskiej nie była konieczna do powstania niepodległego państwa ukraińskiego. Pozostało pytanie i krzyk dlaczego na oczach świata dopuszczono do zbrodni ludobójstwa? Dlaczego świat o tym milczy? Dlaczego Polacy nabrali wody w usta? Jak dotychczas tylko "Kresowianie" z kraju i zza granicy żądają wyjaśnienia tych zbrodni, ale to niezmiennie pozostaje bez echa. Zaklęte to, czy co? Kiedy historia o to się upomni?
W maju 1945r. repatriowano nas do Polski. Rodzice, w zamian za pozostawione gospodarstwo rolne otrzymali poniemieckie gospodarstwo rolne w Dziegciarni, powiat Wyrzysk i trzeba było wszystko zaczynać od początku.
Ja już w jesieni 1944r. - kiedy przeszła przez nasze ziemie straszliwa ofensywa wojsk radzieckich i niemieckich, pozostawiając po sobie same zgliszcza - wyczułem, że trzeba swój los zmienić, że trzeba poprzez gruntowną naukę zbudować swój lepszy świat. Miałem szczęście spotkać wspaniałego przyjaciela Staszka Smulskiego, z którym w Tłumaczu, po wyrażeniu zgody rodziców, rozpocząłem naukę w średniej szkole z polskim językiem nauczania. Książek nie było. Notatki z lekcji robiliśmy na drukach poniemieckich. Całym tchem wchłanialiśmy przekazywaną nam wiedzę. Byliśmy nawet źli, kiedy dzwonek na przerwę przerywał ciekawą lekcję. A po lekcjach do późnej nocy wkuwanie, wkuwanie i wzajemne dyktanda, bo braki były duże.

Po przyjeździe w bydgoskie, obaj z Drzewianowa (miejsce osiedlenia się Smulskich) udaliśmy się pieszo do Bydgoszczy (ok. 30 km) by znaleźć i zapisać się do szkoły z internatem. Po dwóch dniach (nocleg w opuszczonym baraku, wikt - zupa w punkcie UNRY) znaleźliśmy szkołę średnią - późniejsze Liceum Pedagogiczne. Maturę zdaliśmy w 1949 roku. W liceum przez wszystkie lata nauki byłem seniorem klasy i prezesem Kółka Literackiego, a nawet wyróżniono mnie w czasie matury, zwalniając mnie z ustnego egzaminu z matematyki. Piszę o tym tylko dlatego, by wykazać, iż nieustanny upór w pracy nad sobą musiał dać pozytywne wyniki. Pracując jako nauczyciel razem ze Staszkiem ukończyłem Wydział Prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i obaj przeszliśmy już w stan spoczynku jako sędziowie sądu okręgowego.
Dziękuję Ci Staszku z całego serca za to, że byłeś zawsze przy mnie, że inspirowaliśmy się wzajemnie, bo w pojedynkę chyba byłoby trudniej. Stale nazywano nas braćmi syjamskimi. Brawo!
Odczuwam - jak dotychczas - że od najmłodszych lat Opatrzność Boska stale nade mną czuwa i że sprzyja mi łut szczęścia, tzn., że gwiazdy dobrze mi się układają, bowiem wszystkie moje główne zamierzenia, mimo trudności i przeszkód, spełniły się. Uwieńczeniem ustawicznej pracy nad sobą było zdobycie wykształcenia prawniczego i wykonywania, aż do przejścia w stan spoczynku, najbardziej zaszczytnego zawodu w Państwie - sędziego sądu okręgowego.
A oto dwa niezwykłe wydarzenia, które mocno przeżyłem:
1. W czerwcu 1944 roku ciężko zachorowałem na tyfus. Cesia, z Toporowiec, dokąd zbiegliśmy całymi rodzinami przed frontem, drabiniastym wozem zawiozła mnie do szpitala w Śniatynie. Po kilku dniach byłem już w stanie agonalnym i pielęgniarki zawlokły mnie przez szpitalny dziedziniec do izolatki, gdzie się umierało. Inni odeszli - ja wyżyłem.
2. W lutym 1945 roku, będąc ze Staszkiem na stancji u Sabotowiczów w Tłumaczu (był to czas masowych mordów) - w nocy wtargnęło do mieszkania kilku, po zęby uzbrojonych, ubranych w kożuchy i szynele osobników. Zdążyliśmy z gospodarzem ukryć się w piwniczce pod piecem. Nie było ucieczki i byliśmy przekonani, że za chwilę zginiemy w męczarniach z rąk banderowców. Jeden z nich zaczął zagadywać gospodynię: "Skaży, de je chłopci, my swoi" (powiedz, gdzie są chłopcy, my swoi). Kobieta wskazała nasza kryjówkę, Wyszliśmy zdrętwiali z przerażenia. Czekałem tylko z której strony i jak zaczną rżnąć. Sabotowicz ze strachu nagle posiwiał. Po chwili okazało się, że było to tylko jakieś dziwne nocne sprawdzanie dokumentów przez wojskowe władze miasta i ukraińskich dziesiętników. Potworne to! Większego strachu w życiu już chyba nie można mieć!

Józef Ilnicki, Bydgoszcz, 1998

W XX wieku w Bieczu przy ulicy Sienkiewicza (później Potockiego), nieopodal domu akuszerki p. Cisakowej mieszkała w murowanym domu rodzina Szczepańskich, sąsiadując z Eustachiewiczami. Z nimi oraz Ołpińskimi była to rodzina - powinowaci, bo z krwi ojca Ignacego Wilczyńskiego pochodziło pokrewieństwo. Matka Salomei Szczepańskiej była z domu Wilczyńska, tak, jak i babka Rożniówien, które wyszły za Eustachiewicza - jedna a druga za Ołpińskiego. Marianna Szczepańska pochodziła z rodziny burgrabiego bieckiego z czasów przedrozbiorowych. Urodzona w 1790 roku została żoną Ignacego Wilczyńskiego (żyła do 1868 r.) i między innymi dziećmi mieli córkę Monikę Wilczyńską, która została matką naszej babci Anny Rożeń, czyli Marianna Szczepańska jest naszą pra-pra-babcią. Dwaj inni bracia z tej rodziny Antoni i Franciszek Szczepańscy byli powstańcami 1863 roku i tylko Franciszek wrócił żywy. Jeden z braci Szczepańskich wziął za żonę Salomeę Solecką, a ta urodziła mu czworo dzieci i najstarszą córkę Helenę.

I to o niej jest opowieść.

Helenka była córką Adama Szczepańskiego i Salomei z domu Solecka. Urodziła się jako najstarsze dziecko swych rodziców Adama (1877 - 1939)i wspomnianej Salomei. Helena jeszcze przed wojną wyjechała do ciotek Marii i Zofii Brożynówien do Lwowa i tam ją wychowywały. Ukończyła średnią szkołę, zrobiła maturę we Lwowie, a potem dostała się na posadę. Niestety zastała ją tam wojna i zajęcie Lwowa przez bolszewików. Helena była młoda i ładna i jakiś bolszewicki oficer zakochał się w niej i wyszła za niego za mąż. I kiedy ten nieznany z imienia mąż ruszył na front, kazał jej udać się z nowonarodzoną córeczką do swojej matki nad Morze Czarne bodajże do Odessy, gdzie ją sam odwiózł. W ten sposób straciła kontakt z ciotkami, które powróciły do Biecza. Natomiast o Helenie słuch zaginął, okazało się potem, że rosyjska teściowa, kiedy syn poszedł z frontem, odesłała ją jako nienawistną Polaczkę na Sybir z własną wnuczką Martą. Helenkę z małym dzieckiem na ręku zabrało NKWD i wieść o jej losach nigdy do Polski nie dotarła. Na nic się zdało długotrwałe oczekiwanie matki Salomei w kraju i do samej śmierci nie dostała żadnego znaku życia od ukochanej córki, za którą oczy wypłakiwała i żyła nadzieją, że wróci i ucieszy stęsknione serce matki. Pomimo poszukiwań przez PCK, i innych organizacji nie napłynęła żadna informacja, nadzieję matce dawały wróżby z kart na ustawicznie zadawane pytanie: czy żyje i jaki jest jej los. Salomea chciała koniecznie przed śmiercią doczekać powrotu córki i nakazała pozostałym, młodszym dzieciom nadal poszukiwać siostry, kiedy jej już nie będzie na tym świecie. Była schorowana, cierpiała na nowotwór żołądka i niestety powrotu córki nie doczekała. Zmarła po wypisaniu kolejnego listu do Stalina, Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Jeszcze tylko przed swoją śmiercią przykazała rodzinie, aby nie zaprzestawali poszukiwań, a w razie gdyby się córka zaginiona odnalazła, pomóc jej we wszystkim, obdarować częścią należnego majątku i ułatwić start w Polsce, a przede wszystkim przyjąć do domu rodzinnego. A jeśliby przyszła wiadomość, że zmarła, to rodzeństwo ma pojechać na jej grób.

A tymczasem... Helena wbrew wszystkiemu, całemu złemu swemu losowi zachowała życie. Ale co to było za życie! Żyła daleko na Syberii w nędznym posiółku, skąd via Moskwa przyjechała do ojczyzny w latach sześćdziesiątych w poszukiwaniu matki - w nagrodę uzyskaną od Chruszczowa za swoje wyniki pracy jako traktorzystki. Niestety nie zobaczyła już matki żywej, był to rok 1962, a ona kaleczyła język polski i nic nie rozumiała, co jest w kraju. Szła sobie od stacji w Bieczu do rynku i po drodze pytała ludzi, gdzie mieszka Salomea Szczepańska. Ktoś jej powiedział, że na cmentarzu, więc szła dalej do rynku, przy którym ktoś ją przyprowadził do siostry Marii Wędrychowiczowej, właśnie mieszkającej w Rynku. Tam opowiedziała swoje losy. Rozglądała się dookoła i stwierdziła, że wszyscy są "burżujami" i nie pracują i chciała natychmiast odjeżdżać. Przyszli jej bracia Adam i Olek i inni ludzie zaczęli jej tłumaczyć i przedstawiać swoje racje o Polsce. Uczyli ją mówić po polsku i opowiedziała swoją historię. Z Odessy wywieziono ją pierwszym transportem do tajgi na Syberię. Jechała z malutkim dzieckiem dwa miesiące i po wyjściu z pociągu w środku lasu szła razem z innymi ludźmi bardzo długo i nigdzie nie było widać zapowiedzianego domu czy schronienia. I kiedy okazało się, że nie ma żadnego nigdzie domu, ludzie się zatrzymali i pobudowali chaty z gałęzi i zamieszkali w nich, aby przetrwać zimę. Był straszny głód, karczowali las, zaczęli hodować jakieś zwierzęta, a później powstał kołchoz. W tym zbiorowisku ludzi ona była najmądrzejsza, umiała pisać i czytać, zatrudniono więc ją do liczenia i pisania kołchozowej dokumentacji. Było jej samej ciężko i aby wykarczować działkę przyzagrodową oraz wybudować chatę, wzięła sobie staruszka za męża, który jej pomagał w domu i wychowywał dziecko podczas jej nieobecności. Kołchoz rósł w oczach i miał najlepsze wyniki w hodowli zwierząt domowych oraz plonach. Dorastającą córkę wysłała do szkoły, bo w międzyczasie została kierownikiem kołchozu i otrzymywała nagrody za wyniki produkcyjne, oraz odznaczenia. Ta uprzywilejowana sytuacja pozwoliła jej wysłać córkę do Irkucka, a następnie do Moskwy i tam Marta zdobyła wyższe wykształcenie. A jakie to? - pytali ciekawie krewniacy. A traktorzystki - umie na traktorze jeździć i na wszystkich markach traktorów i zna się na glebie i drzewach. I kiedy krewniacy usiłowali poprawić jej mniemanie, co tego "wyższego wykształcenia", protestowała i obstawała przy swoim oglądzie dostępnego dla niej świata. Helenka była w 1962 roku starą, pomarszczoną, zniszczoną, zgarbioną babulinką, a naprawdę liczyła około czterdzieści lat życia wtedy. Zapytana jak uzyskała wreszcie zezwolenie na wyjazd z ZSRR odpowiedziała łamaną polszczyzną, bardziej po rosyjsku: "jak ja zdobyłam tam tak wielkie uznanie i odznaczenia za pracę w kołchozie i sowchozie, to zostałam zaproszona w nagrodę do Moskwy do naczelnych władz, a tam sam Chruszczow zapytał mnie czego bym chciała, czego bym pragnęła? Jak jeszcze może mnie wynagrodzić za osiągnięcia gospodarcze w kołchozie. I Helenka odpowiedziała Nikicie Chruszczowowi: "chciałabym choć jeden raz zobaczyć swoją matuszkę". Chruszczow pyta przy wszystkich: a gdzie ta Twoja matuszka mieszka? Odpowiedziałam zaskoczonemu przywódcy że... w Polszy! A on skonsternowany.... Gdzie? W Polszy! Gdzie? W krakowskiej guberni w Bieczu! Chruszczow mówi... To ty chcesz tak daleko jechać? I wrócisz!? Tak! Mam córkę, więc wrócę, tylko matkę i rodzeństwo zobaczę i wrócę! Zobaczę kto i co zostało po wojnie i wrócę! Nic nie wiem o swojej rodzinie. Chruszczow na to powiedział: Skoro nie chcesz pieniędzy, ani urlopu tutaj w kurorcie w naszej matuszce Rosji, to pojedziesz i wrócisz tu! I tak się stało!

Przygotowania do wyjazdu Helenki trwały cały rok. Mój stary mąż, wszyscy ludzie z kołchozu i cała wieś mi pomagali, abym mogła wyjechać do matki... a ona umarła! Była już starucha i umarła! (Nawet łza jej nie pociekła, tak ją te syberyjskie śmierci innych zahartowały... tamta codzienność!). To mój mąż na wyjazd specjalnie pojechał do Irkucka żeby mi kupić najdroższy i najlepszy materiał na kostium i dał do krawca, żeby mi uszył! Ładny - prawda? (Był to zafarbowany worek jutowy). I kiedy siostra Marysia i inne kobiety z rodziny dały Helence nowe, polskie ubrania, to ona nie chciała ich włożyć, żeby nie wyglądać na burżujkę. Ale na siłę ją w coś ubrali i dali chustkę a głowę, a na nogi zwyczajne buty, bo miała tylko walonki. Nie usiadła na chwilę, tylko cały czas coś robiła, a to plewiła ogród, a to coś innego i dziwiła się, że wokół wszyscy próżnują po przyjściu z pracy w zakładach. Skróciła swój pobyt w Polsce, bo źle jej tu było... bo tylko jedzą i piją, siedzą i nic nie robią. Jak tak można żyć? - pytała. A przecież wszyscy pracowali, cała, polska rodzina Helenki. Siostra Marysia prowadziła sklep GS, brat Olek pracował w tartaku i mieszkał w domu jej matki, brat Adam też miał pracę jako strażak, mieszkał u swojej żony na Przedmieściu. Helenka się nudziła i tęskniła za swoją rodziną, kołchozem, a przede wszystkim pracą do której przywykła. Postanowiła wracać.

Rodzeństwo spłaciło ją z należnego spadku po rodzicach i kupili materiałów na sukienki, ubrania, różnych potrzebnych rzeczy i spakowali to wszystko do trzech walizek. Odwieźli ją do Przemyśla samochodem, ale po przekroczeniu granicy cały jej dobytek skonfiskowali jej współobywatele, za którymi tak tęskniła i z którymi się utożsamiała, biedna. Nie pomogły żadne starania, zaświadczenia łapówki, znajomości. Została z jedną walizką, z 1 materiałem, 1 kompletem bielizny, 1 kompletem pościeli i drobiazgami kosmetycznymi. Po dwóch miesiącach podróży przez ZSRR wróciła do swego kołchozu i napisała list po rosyjsku, że jest już w swojej wsi i teraz najbogatsza ze wszystkich. Jej córka i mąż bardzo się ucieszyli z prezentów. Wśród nich był polski elementarz i różaniec i święty obrazek NMP, żeby nauczyła córkę polskiego i modlić się. Ale ta odmówiła - nie czuła już takiej potrzeby, widocznie została gruntownie zrusyfikowana, widocznie i geny ojca odegrały swoją rolę. Wkrótce umarł jej mąż, córka pojechała gdzieś daleko, a samotna Helena oczekiwała teraz wizyty swoich braci Adama i Olka w głębi swojej tajgi. I kiedy oni dotarli do Irkucka - jechali dwa tygodnie pociągiem - zostali zaaresztowani pod pretekstem szpiegostwa na rzecz amerykańskiego wywiadu i siedzieli tydzień, zanim sprawa się wyjaśniła i władze sprawdziły ich cel podróży oraz podany adres kołchozu, do którego jechali. Musieli w celu dotarcia do kołchozu przepłynąć Jenisej, ale nie wiedzieli czym i jak, bo nie widać było żadnej łodzi czy innego środka komunikacji wodnej. Jedynie przypływały bale drewna spławiane rzeką po spięciu ich hakami. Jenisej w tym miejscu jest tak szeroki, że nie widać drugiego brzegu, a bracia czekali z walizkami nad tą wielką wodą. Miejscowi ludzie powiedzieli, że tylko 2 razy w tygodniu odpływa łódka, ale tym razem nie przypłynęła i tylko ogromne bale drewna szły z wartkim nurtem. Szczepańscy zastanawiali się jak między tymi ogromnymi balami może przepłynąć mała łódka, żeby nie zostać zmiażdżona? I podczas tego czekania zostali właśnie zaaresztowani jako podejrzani o szpiegostwo przez funkcjonariuszy milicji. Zabrano im paszporty i milicjanci udając, że czytają (trzymali do góry nogami) zabrali podejrzanych do aresztu. Następnie wykonali szereg telefonów do Moskwy celem sprawdzenia niebywałych intruzów. Trwało to tydzień i pozostało tylko ostatnie siedem dni jeszcze na samą wizytę u siostry. Zwolnieni z więzienia poszli nad brzeg Jenisjeju, przypłynęła łódka - skorupka i jak tu wsiadać, skoro dookoła płynie mnóstwo bali? Bracia przeżegnali się ukradkiem i z duszą na ramieniu obserwowali przewoźnika jak z cyrkową umiejętnością manewrował wiosłami to przyciągając, to odpychając bale i burty. Szczęśliwie osiągnęli przeciwny brzeg, wysiedli, a tu szczere pole bez końca, pustkowie, wieczór zapada, nic nie widać, ani słychać, łódka odpłynęła z powrotem. I kiedy stracili nadzieję na dalszą drogę, nadjechał z ciemności traktor, a traktorzysta zapytał: czy to Adam i Olek Szczepańscy? Bracia Heleny? I po chwili wahania, czy znowu nie trafią do aresztu, dali się namówić po rosyjsku do skorzystania z tego pojazdu. Nie było żadnej drogi, drogowskazów, dookoła tylko równina i lasy. Zupełnie nie wiedzieli jak trafi do celu ich nowy przewoźnik. On zagadnięty odpowiedział, że po gwiazdach. Co jakiś czas się zatrzymywał i obserwował położenie gwiazd na niebie. I tak dojechali do kołchozu, po całonocnej wędrówce przez step i zatrzymywaniu się co kilka kilometrów, w celu obserwacji nieba i położenia gwiazd. Rankiem dotarli do celu, cała wieś na nich czekała, zaczęły się wiwaty, tańce, granie i popijanie wódki. Na zagryzkę była słonina i chleb, oraz rarytas: kiszone ogórki. Z domu siostry musieli iść na poczęstunek do każdego domu po kolei i wszędzie byli serdecznie witani w identyczny sposób, więc chcieli się zrewanżować i kupić papierosy. Zapytali siostry gdzie jest sklep, a ona odrzekła, że przyjedzie za trzy dni i trzeba mieć słoninę jako zapłatę. Ten objazdowy sklep nie żądał rubli, tylko i wyłącznie słoninę, a okazał się ciężarowym samochodem i Helena zapłaciła za nasze zakupy czyli papierosy i słodycze i wódkę, słoniną i prosiakiem. Cała wieś ich żegnała nad Jenisjejem i powrotną drogę odbyli do Moskwy jadąc dwa tygodnie, a stąd tylko cztery dni do Polski. I tak przysłowiowa szczera dusza rosyjskiego mużyka stanęła do rywalizacji z mieszczańską gościnnością polskiej rodziny. Helena nigdy by się nie zaaklimatyzowała w Polsce, uważała rodzeństwo za burżujów jak i wszyscy jej nowi ziomkowie. Starszy brat Olek był w partyzantce, widział Rusków w lasach na Podkarpaciu, ale takiej nędzy nie wyobrażał sobie nigdy. Mówił oni tam żyją, jak w epoce kamienia łupanego. Niestety nie widzieli nigdy siostrzenicy, podobno wyszła za mąż, powiedzieli, że zawsze przyjmą ją do rodziny i może wrócić do Polski, żeby napisała choć po rosyjsku. Ale po Helence znowu słuch zaginął... milczenie tym razem chyba ostateczne.

Spisała Anna Tryszczyło - Mróz

Ks. mgr Kazimierz Orkusz

"przed wojną polowa wioski to były Polacy. Kościol był dośc bogatym. Już w czasie frontu 1944-go kościol był zamkniety. Po wysiedleniu z Hlyboczka w 1945-46 wiekszości miejscowych Polaków, komuniści zaczeli go niszczyc. Niszczono kościol w dośc okrutny sposób: sekirą rebali mąstracje. Chóre, lawki, plity z podlogi rozebrali. Rozebrali również organ. Dzieci przesiedlonych w Ukraine Lemków jeszcze długo bawili się (grali) tymy trebami z organu. Później z kościoła zrobili magazyn zboża. Wiec strasznie rozplodili się tam myszy i szczure. Jeszcze później, już za Brieżniewa, w kościele założyli muzeum… ateizmu. Było tam aż 10 pomników Leninu (różnych - Lenin stoi, Lenin siedzi), a na miejscu ołtarza stal olbrzymy Yuri Gagarin w butach z cholewami. Dziś w Hlybochku mieszka 28 polskich rodzin.W czasach radzieckich rzymo-katolicy z Hlybochka modlili się w kościele w Borszczowie, którego sowieci nie zamknęły. Kościol w Hlyboczku stoi w cześci wioski, która nazywa się Batrynówka. Przed wojną na Batrynówce mieszkalo 5 rodzin z nazwiskiem Ksiądzyna. Dziś kilka Ksiądzyn mieszkają w tej czesci wioski, która nazywa się Syniawka. Na wiejskim cmietarzu jest mogila jakiegos Jana Ksiądzyny."
(Opis oryginalny pisany przez potomka Polaków, słabo znającego język polski)

*Nie znalazłeś poszukiwanych danych? Przeczytaj poradnik
JAK SZUKAĆ?

*Interesuje Cię pochodzenie i znaczenie nazwiska? Zobacz
POCHODZENIE NAZWISKA

*Imiona męskie i imię żeńskie -  znaczenie imion - zobacz
IMIONA

*Interesują Cię nazwiska szlacheckie i Twoje pochodzenie?
WYWODZENIE POCHODZENIA

Oznacz tę stronę:  

*Zobacz, gdzie występuje Twoje nazwisko
INDEKS NAZWISK

*Opisy rodów - zobacz opisy i dodaj opis Twoich przodków
RODZINY

*Darmowy program drzewo genealogiczne ii wzór, szablony
DRZEWO GENEALOGICZNE